Ouderen die ervoor kiezen om langer thuis te blijven wonen kunnen gebaat zijn bij technologische toepassingen die het leven aangenamer én veiliger maken. Zorgdomotica heet deze nog jonge technologie. En de belangstelling neemt toe.

Het mag bekend worden verondersteld: langer zelfstandig thuis wonen is een trend die de komende decennia door zal zetten. Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek spreken boekdelen. Zo nam het aantal alleenwonende mannen vanaf 70 jaar tussen 2000 en 2014 met 50 procent toe tot ongeveer 170 duizend. En het aantal vrouwelijke alleenwonende 80-plussers groeide in dezelfde periode met bijna 40 procent tot ongeveer 260 duizend. Tegelijk daalde het aandeel 80-plussers dat in een verzorgingshuis woont in ruim een decennium van 20 naar 14 procent. En de stijging van het aantal thuiswoners zet door. Medio jaren vijftig zijn er volgens het CBS ruim 900 duizend alleenstaande 80-plussers, drie keer zoveel als nu.

Het is een trend die wordt toegejuicht door de overheid. Die moedigt mensen aan om thuis te blijven wonen om de ouderenzorg betaalbaar te houden, en zodat ouderen langer hun steentje kunnen bijdragen aan de maatschappij. Gelukkig strookt dit streven grotendeels met de wens van de babyboomgeneratie zelf: uit onderzoek van ouderenorganisatie ANBO bleek onlangs dat 87 procent van de senioren zo lang mogelijk thuis blijft wonen.

Technologie kan hen hierbij helpen. Wat wordt er nu eigenlijk precies verstaan onder zorgdomotica? Dat weet Dick Reijman, woordvoerder van Uneto-VNI, de branchevereniging van de installatiesector. „Domotica is een samentrekking van domus, dat huis betekent, en informatica. Het gaat dus om woninggebonden technologische toepassingen ter ondersteuning van het langer zelfstandig blijven wonen.”

„De belangstelling voor domotica in de extramurale zorg neemt toe”, zegt Peter van der Zwan, initiatiefnemer van Carewel, een bedrijf dat zorgdomotica levert aan particulieren. „Mensen zijn al jaren bekend met persoonsalarmering. Steeds vaker zie je op deze bestaande systemen uitbreidingen die de veiligheid thuis verhogen.” Bijvoorbeeld sensoren die registeren of iemand uit bed stapt, of valt. Ook bewegingsmonitoren en rookmelders kunnen worden gekoppeld aan het systeem. „Die informatie kan worden verzonden naar een zorgcentrale, maar ook naar een mantelzorger zoals een buurvrouw of familielid”, zegt Van der Zwan. „Domotica ondersteunt zowel de cliënt als de mantelzorger en vergemakkelijkt het wonen.” Ondanks de voordelen van domotica is de technologie nog niet aangeslagen bij de grote massa. Dat heeft deels te maken met geld; mensen zijn immers niet gewend om te betalen voor dergelijke voorzieningen. Verzekeraars vergoeden minder dan voorheen en ook zorgaanbieders zijn terughoudend met technologie-investeringen in woningen. Van der Zwan: „Toch is het eigenlijk niet zozeer een geldkwestie. Het gaat er meer om dat men bekend is met de mogelijkheden van domotica. Wie die kent, ziet de meerwaarde vanzelf. De markt moet dus meer in voorlichting en marketing investeren.”

Domoticasystemen zijn vaak juweeltjes van vernuft, maar hoe zorg je ervoor dat de techniek niet te ingewikkeld wordt voor ouderen en dus zijn doel voorbij schiet? Dick Reijman van Uneto-VNI: „Al jarenlang is er een trend om techniek zo eenvoudig mogelijk te maken. Een voorbeeld is aandacht voor een intuïtieve bediening. Bovendien gaat de ontwikkeling naar zelfdenkende systemen.”

Om te onderzoeken wat wel en niet werkt heeft opleidingsinstituut OTIB in Woerden de afgelopen jaren vier modelwoningen ingericht, gericht op verschillende doelgroepen. Dat zijn: vitale ouderen, mensen met lichte dementie, mensen met chronische longklachten of mensen die slecht zien of slecht ter been zijn. „Het persoonlijk welzijn en de zelfredzaamheid van de bewoners staat voorop”, zegt OTIB-woordvoerder Marielle van Oort. „En we hebben geleer dat techniek dienstbaar moet zijn. Dit houdt in dat niet altijd de nieuwste technieken moeten worden toegepast, maar vooral moet worden ingezet op bewezen technologie.”

Installateurs zien in de vergrijzing en de trend van het langer thuis wonen volop mogelijkheden. Maar zonder de medewerking van zorgprofessionals komt de domoticamarkt niet gemakkelijk van de grond. Uneto-VNI-woordvoerder Reijman beaamt dit volmondig: „Samenwerking met de zorg is nodig. En dat gebeurt al. Zo heeft Uneto-VNI een proefproject gedaan met zorginstelling Pieter van Foreest in Delft. Ook bij de vier modelwoningen bij OTIB is nauw samengewerkt met partijen uit de zorg.”

Tekst: Tijdo van der zee