Zorginstellingen kunnen fors besparen op hun energierekening door beter te kijken naar het energieverbruik in hun gebouwen. Alleen al in de ouderenzorg kunnen quick wins 100 miljoen euro opleveren, zo heeft TNO berekend. Juist deze instellingen kunnen daar veel baat bij hebben, omdat hun budget onder druk staat. Toch is niet iedereen direct overtuigd. Hoe kan deze ouderenzorgsector de omslag maken naar energiezuinigere complexen, die toekomstbestendig zijn?

Energiesprong is het nationale innovatieprogramma van Platform31 voor energieneutraal bouwen. Het richt zich, naast woningen en kantoren, ook op gebouwen van zorginstellingen. „Doel van het programma is om op grote schaal vraag en aanbod te laten ontstaan voor gebouwen zonder energienota: ‘0-op de meter’ noemen we dit”, vertelt programmamanager Harmke Bekkema van Energiesprong Zorgvastgoed. „Tot 2012 ontvingen zorginstellingen bij het doen van renovaties en nieuwbouw van het Rijk bijdragen voor de bouw, inclusief financiering voor 20 jaar aan exploitatiekosten. Dat wordt nu afgebouwd en zorginstellingen krijgen daar zelf de verantwoordelijkheid voor.”

Zorginstellingen krijgen nu een vergoeding per cliënt voor zorg en huisvesting. En als dit integraal wordt bekeken, kan het heel lucratief zijn als de energierekening omlaag gaat. „Wij hebben berekend dat zorginstellingen maandelijks gemiddeld 150 euro per cliënt aan energiekosten kwijt zijn en daarvan slechts 100 euro van het Rijk vergoed krijgen. De resterende 50 euro gaat dus van het zorgbudget af”, zegt Bekkema.

Ouderenzorg
De focus van het innovatieprogramma ligt op de ouderenzorg, ook wel de verpleeg- en verzorgsector. Vanwege de aangescherpte regels van de regering om ouderen langer thuis te laten wonen dreigt er omzetverlies en leegstand in deze sector. „Ook al is dat tijdelijk, want over een aantal jaren is door de vergrijzing juist in dit segment flinke groei te verwachten. TNO heeft onderzocht dat in de komende jaren 300 extra ouderenzorgcomplexen in Nederland nodig zijn. Bovendien is er bij nog eens 300 complexen grote renovatie noodzakelijk. Dat is een forse bouwopgave.”

Om de zorginstellingen warm te maken voor energiezuinigere complexen organiseerde Energiesprong Zorgvastgoed in 2014 een kansdag. Aan deze dag deden zes zorginstellingen en vijftien consortia voor integrale bouw mee. Een concreet project dat door Energiesprong is gefaciliteerd is aan de gang bij de zorginstelling Amstelring. Een consortium van Dura Vermeer, Eneco en installateur Roodenburg gaat voor deze instelling 9 van de in totaal 35 gebouwen verduurzamen. „Door deze aanpak zal Amstelring in 2033 zo’n 20 miljoen euro op de energiekosten hebben bespaard. Daarnaast beschikt de zorginstelling over vernieuwde en comfortabele gebouwen, die voorlopig weer een tijd meekunnen.”

Tussen de oren
Bekkema merkt wel dat het nog niet eenvoudig is om energiebesparing en verduurzaming tussen de oren te krijgen in de zorgsector. „Het draait bij zorginstellingen vooral om goede zorg; dat staat bij hen – terecht – helemaal voorop.” Dit jaar wil de Energiesprong Zorgvastgoed breder focussen dan alleen op het energievraagstuk. „Welke innovaties en integrale oplossingen zijn er mogelijk om toekomstbestendig zorgvastgoed te realiseren waar ouderen graag willen wonen? Maar het is ook goed te kijken wat men op dit moment zou kunnen doen met leegstaand vastgoed. Marktpartijen zouden daarover met zorginstellingen om de tafel kunnen gaan zitten. Dat zien we bijvoorbeeld al gebeuren met initiatieven van studentenhuisvesting tot zorgcoöperaties.” Daarnaast kan een zorginstelling de zorg dicht bij de mensen, hun netwerk en hun buurt brengen. „Met dit alles praat je over een echte systeeminnovatie, die nu nog volledig in de kinderschoenen staat.”

Energiestrijd Zorghuizen
Deze winter vindt voor de derde keer de zogeheten Energiestrijd Zorghuizen plaats. In deze competitie gaan 39 zorgcomplexen uit het hele land de strijd aan om tijdens de drie wintermaanden zoveel mogelijk energie te besparen. Bewoners, werknemers, management, zelfs mensen in de buurt zetten zich gezamenlijk in voor bewuste gedragsverandering. Op een creatieve en positieve manier worden de ogen geopend voor energiebesparing en worden de eerste stappen gezet.

Dit resulteert in een stevige kostenbesparing: nu, aan het einde van de strijd, hebben de deelnemers gezamenlijk al meer dan 100.000 euro bespaard! Initiatiefnemers Meneer de Leeuw en Urgenda hebben meerdere organisaties achter zich weten te scharen, zoals Habion, de Energiesprong, de Natuur en Milieufederaties, Eneco en Enelogic. BrabantZorg doet dit jaar met 20 huizen mee. Zie voor meer informatie en de laatste stand: www.energiestrijd.nl/zorghuizen.

Tekst: Harmen Weijer